معرفی قلعه تاریخی چهریق

 

معرفی قلعه تاریخی چهریق

قلعه سنگی چَهریق مربوط به هزاره اول پیش از میلاد است و در نزدیکی روستای چهریق علیا در ۲۵ کیلومتری شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی قرار دارد این اثر در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است. مکان قلعه در میان رودی بنام زولاچای و بر فراز صخره مرتفعی قرار داشته و نزدیک سه سال سید علی‌محمد باب پیشوای آیین بابی در آن زندانی بوده‌است. اعتماد السلطنه در مرآت البلدان می‌نویسد: «چهریق یکی از قلاع خوی می‌باشد و مدتی سید علی محمد باب مقتدای طایفهٔ بابیه…در آن قلعه مأخوذ و موقوف بود».

بواسطه موقعیت مکانی، دسترسی به این قلعه تنها با عبور از میان رودخانه میسر بوده و به این ترتیب، دسترسی پیروان سید علی‌محمد باب به وی سخت‌تر و کنترل برای مأموران حکومتی سهل‌تر بوده‌است. آثار به جا مانده از این زندان سنگی همچنان در میان معتقدین به سید علی محمد باب، به عنوان زیارتگاه شناخته می‌شود.

در صفحه ۱۳۲ کتاب نقطةالکاف که به همت ادوارد براون منتشر گردیده‌است در ذیل تصویر این قلعه و رودخانه نوشته شده‌است: قلعه چهریق در نزدیک ارومیه در آذربایجان که سیدعلی محمد باب قبل از کشته‌شدن ،در آنجا محبوس بوده و به «جبل شدید» از آن تعبیر می‌کند. همچنین در کتاب فراخوان کامل به بهشت بیان به نقل از ادوارد براون آمده‌است:

«حدود نه ماه باب در ماکو ماند و سپس دولت که فهمید پیروانش هنوز در دستیابی به او موفق هستند، او را به حبسی شدیدتر به چهریق فرستاد. در اینجا فقط با نامه‌ای مخفی شده در گردو یا نوشته‌هایی که به صورت ضدآب دوخته شده بودند و در شیر غوطه‌ورگردیده بودند و امثال اینها ارتباط بین باب و پیروانش ممکن بود. باب که اکنون محکوم به حبس شدید در این قلعه شده بود، عملاً نمی‌توانست به‌طور مستقیم مسئول گرایش به مقاومت مسلحانه احتمالی ، توسط پیروانش در نظر گرفته شود. با این وجود دولت او را سرچشمه آن تعالیمی می‌دانست که کل شاهنشاهی ایران را دچار تشنج کرده بود و تصمیم به مرگ او گرفت. آنان تصور می‌کردند که با مرگ او کل جنبش باید از هم بپاشد. چهریق : تازی شده واژه پارسی " چهرگ یا چهره " که در اوستا " چیترا" می باشد و به معنای سیما ، روی و رخسار است. معماری قلعه چهریق نقشه قلعه چهریق در سال 1279 هجری قمری به اهتمام « عبدالعلی بگ سرهنگ» تهیه که بدین صورت آورده شده است:

« ارتفاع قلعه از زمین حدود هشتاد زرع و مساحت آن در حدود ده هزار و ودویست زرع بوده است. طبق این گزارش ارتفاع این قلعه بیش از هشتاد متر و مساحت آن بیش از 12 هزار متر مربع بود ( هر زرع برابر با 10.4 متر است).

این قلعه دارای 12 برج اصلی و چهار برج داخل عمارت یحیی خان چهریقی است که جمعا 16 برج می شود. این برج ها بنابر موقعیت و محل قرارگیریشان دارای مساحت و ابعاد مختلفی بودند. بر اساس نقشه تاریخی 1279 قمری مجموع عمارت ها به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم شدند.

عمارت های داخل قلعه:

1) عمارت اصلی یحیی خان چهریقی: این عمارت در بلندترین قسمت قلعه واقع شده بود و از طریق نردبان ویژه می توانستند به آنجا راه پیدا کنند.

2) محل اسکان قراول ها: که معمولا سربازان و نگهبانان که حفاظت از برج و بارو را بر عهده داشتند در آن اسکان می یافتند.

3) جای سرکرده قراول: محل استقرار رییس نگهبانان و سربازان محافظ قلعه.

4) جای قورخانه: محل نگهداری اسباب و وسایل جنگی و به عبارت دیگر اسلحه خانه قلعه بود.

5) مسجد: مسجد نیز در زیر مجموعه بناهای داخلی قلعه جای داشت و نشان از ارزش و اهمیت آن و پایبندی مردم به مسائل شرعی و دینی دارد.

6) طویله

7) انبار آذوقه

😎 اطاق یکی از روسای قلعه.

9) خانه های اکراد: این خانه ها در ارتفاع پایین قلعه و در نزدیکی روستای چهریق قرار داشتند. در اصل این خانه ها متعلق به سربازان، کارکنان و محافظان قلعه بودند.

10) چاه های قلعه: در داخل قلعه برای تامین آب آشامیدنی دو چاه زده بودند که در ضلع جنوب و شمال قلعه قرار داشتند.

11) بناهای دیگر: در نقشه سال 1297 ق بناهای دیگری نیز ترسیم شده اند که کاربری آنها مشخص نیست و بیشتر در ضلع غربی قرار داشتند.            

تلخیص وگردآوری مطالب همراه با اندکی تصحیح وتصرف وبهبود کیفیت عکسها ازمنابع موجود در فضای مجازی صورت گرفته است .

https://t.me/andalib_parsi